Kun je een baby verwennen?

Ik heb een nieuw idee; elke maand zal ik een vraag beantwoorden waarvan ik merk dat deze vaak wordt gesteld door (aankomend) pedagogisch professionals in mijn omgeving. Natuurlijk zal ik het antwoord op de vraag baseren op mijn kennis als pedagoog en bevat het antwoord dus altijd een gedegen pedagogische onderbouwing.

Ik zal aftrappen met de eerste vraag die ik vaak ben tegengekomen én die ik mijn studenten ook stel tijdens de lessen, namelijk: "Kun je een baby verwennen?". Wanneer ik deze vraag aan (aankomend) professionals, ouders of opvoeders stel, krijg hier altijd uiteenlopende antwoorden op en dat maakt het natuurlijk super interessant om hier nader op in te gaan. 

Lees ook:

In mijn tijd als pedagogisch professional in de kinderopvang hoorde ik regelmatig mensen in mijn omgeving zeggen "Door de baby steeds weer op te pakken, raakt hij verwend.", maar kun je een baby echt verwennen? Het korte antwoord daarop is "nee". De baby huilt niet om aandacht te trekken van de omgeving, in ieder geval niet in de zin van verwennen. Hij huilt, omdat dit een belangrijk communicatiemiddel is en hij op die manier duidelijk kan maken wat zijn behoefte is. Wanneer je hierop als ouder of opvoeder reageert, heet dit niet verwennen, maar juist sensitief responsief reageren. Aan de hand van een aantal theorieën zal ik je dit uitleggen. 

De ontwikkeling van de hersenen

De hersenen van de baby zijn nog volop in ontwikkeling. Dit maakt dat een baby afhankelijk is van zijn ouders en andere opvoeders voor al zijn behoeften (denk aan slapen, voeding, veiligheid, hechting, emotionele stabiliteit, etc.). Zijn lichaamstaal en bijvoorbeeld huilen zijn zijn belangrijkste communicatiemiddelen (Feldman, 2009). Wanneer een baby huilt, betekent dit dus dat hij een bepaalde behoefte heeft. Het kan zijn dat hij honger heeft, moe is, pijn heeft of zich niet fijn voelt. Dit betekent dus dat het juist heel eeg belangrijk is dat je hierop sensitief responsief reageert en de baby goed leert lezen, zodat je erachter kunt komen wát zijn behoefte op dat moment is. 

Wanneer je op dat moment zou denken "Ik laat hem even liggen, want anders raakt hij eraan gewend dat ik hem oppak, zodra hij huilt.", kan dit voor stress bij de baby zorgen. Op dat moment zal hij een grotere hoeveelheid van het stresshormoon, cortisol, aanmaken. Op de lange termijn - dus wanneer een baby langdurig of regelmatig niet erkend wordt in zijn behoeften - kan dit nadelige gevolgen hebben voor de hersenontwikkeling. 

Wanneer je dus meteen sensitief responsief reageert op de baby, kan je er dus voor zorgen dat hij een gevoel van veiligheid ervaart. Dit heeft een positieve invloed op de veilige hechting en zijn ontwikkeling nu en op lange termijn. 

Piaget: sensomotorisch stadium

Vanuit de theorie van Piaget (Feldman, 2009) kunnen we ook verklaren waarom we de baby niet kunnen verwennen. Een kind van 0 tot 2 jaar zit volgens Piaget in het sensomotorische stadium. Dit houdt in dat de baby ontdekt en leert door zijn zintuigen te gebruiken en door te bewegen. Daarnaast zegt Piaget dat de baby in dit stadium nog geen besef heeft van oorzaak en gevolg. Dit betekent dus dat een baby geen besef heeft van wat zijn communicatie (bijv. huilen) voor effect heeft op zijn ouders of opvoeders. Ook Piaget stelt dus dat een baby puur communiceert om een behoefte duidelijk te maken. Door sensitief responsief te reageren op deze signalen zal hij leren dat hij op jou als opvoeder kan rekenen, wat zorgt ervoor zorgt dat hij zich cognitief en sociaal- emotioneel optimaal kan ontwikkelen. 

Huilen en communicatie

Tot slot wil ik de vraag behandelen vanuit de theorie van communicatie. Zoals ik eerder in het artikel heb aangegeven, is huilen één van de communicatiemiddelen waarover de baby al vanaf de geboorte beschikt. Op het moment dat een baby huilt, zal hij dus iets aan je proberen duidelijk te maken. Hij heeft bijvoorbeeld honger, is moe, wil even knuffelen of is zijn (speel)omgeving beu. Door hierop te reageren zal hij leren dat hij gezien en gehoord wordt. Dit heeft een belangrijk effect op de veilige hechting en ontwikkeling.

Natuurlijk zijn er ook nog andere signalen voordat een baby begint met huilen die kunnen duiden op een bepaalde behoefte, maar hier ga ik in dit artikel niet op in, omdat ik vind dat dit een apart artikel waard is. 

Conclusie 

Wanneer je een baby dus oppakt of op een andere manier aandacht geeft, verwen je hem dus niet, maar geef je hem de zorg die hij op dat moment nodig heeft. Je laat hem merken dat jij er voor hem bent, dat je hem ziet en dat hij veilig is bij jou. Jij geeft hem een fijne basis om zichzelf te ontwikkelen. Je bent sensitief responsief bezig en reageert op zijn basisbehoeften. Kortom: je bent aan het opvoeden!

Welke prangende pedagogische vragen heb jij? Zet ze zin de reacties en wie weet behandel ik de volgende keer jouw vraag.

Refentielijst

• Feldman, R. S. (2009). Ontwikkelingspsychologie. Pearson Education Benelux. 

Disclaimer:

De informatie en downloads op Pedagogisch Pracht zijn bedoeld als inspiratie en professionele reflectie. Iedere situatie is anders. Gebruik de inhoud op een manier die past bij jouw organisatie, beleid en professionele verantwoordelijkheid.