De afgelopen tijd heb ik veel gedeeld over observeren. Iets dat we als pedagogisch professionals allemaal doen. Maar: je hebt 'observeren' en je hebt 'observeren'. Hiermee bedoel ik dat het de kunst is om bewust te observeren en van observeren een gewoonte te maken, zodat je dit écht kan inzetten om het kind zo goed mogelijk te kunnen begeleiden. In mijn artikelen van de afgelopen tijd heb ik je hierin al een stukje meegenomen. Nu hoor ik je zeggen: "Ik ben hierdoor geïnspireerd en pas het toe in de praktijk, maar hoe houd ik dit vast zonder dat het te 'zwaar' wordt?". Precies hierin ga ik je in dit artikel meenemen. Ik vertel je wat mijn kijk hierop is.
Wanneer je het kind bewust gaat observeren, wordt dit ervaren als iets positiefs en dat is het zonder twijfel! Bewust observeren heeft echter ook een bijwerking waarover mijns inziens weinig wordt gesproken: meer zien betekent niet automatisch meer duidelijkheid. Het kan soms zelfs als meer onrust worden ervaren:
- juist doordat je misschien gaat twijfelen over hoe je het kind het best kunt begeleiden en kunt voorzien in zijn behoeften;
- juist doordat je misschien soms twijfelt wat belangrijk is en wat niet;
- juist doordat je misschien wel het gevoel krijgt dat er iets speelt bij het kind, maar het op dit moment nog niet kan plaatsen.
Wat ik erg belangrijk vind om te benoemen, is dat die gedachten geen teken zijn van "iets niet goed doen", maar juist een teken van dat jij jouw blik verdiept!
Observeren is ook kiezen
Wat ik in de afgelopen jaren heb geleerd, is dat observeren niet per se gaat over alles zien en er (meteen) iets mee doen. Het gaat ook om bewust kiezen waarnaar je vandaag gaat kijken. Houd voor jezelf in de gaten dat niet alles wat je ziet meteen jouw aandacht vraagt en dat je er meteen iets mee moet doen. Wanneer je dit jezelf zou opleggen, wordt observeren zwaar. Dat is nu net niet wat je wilt, want op die manier gaat de kracht van observeren verloren.
Van observeren een routine maken
Vaak wordt er gewerkt met schema's, lijsten en formats. Soms is dit heel waardevol - en ik ben hier zeker niet op tegen - sterker nog, dit geeft goede richtlijnen die je kunnen ondersteunen als professional én het observeren en signaleren van de ontwikkeling is veelal ook opgenomen in het beleid. Wat ik hier bedoel, is dat je deze tools er niet elke minuut van de dag erbij hoeft te pakken. Een paar gerichte vragen die je jezelf elke keer kunt stellen, helpen ook om van observeren een dagelijkse gewoonte te maken én het vast te houden. Dat is mijn ervaring in ieder geval. Toen ik nog in de praktijk werkte, stelde ik mezelf bijvoorbeeld de volgende vragen:
-
Wat zie ik nu concreet gebeuren?
-
Wat valt mij op, los van mijn interpretatie?
-
Wat zou dit kunnen zeggen over wat dit kind nodig heeft?
Dit hielp mij om uit mijn hoofd te blijven, iets niet meteen te willen oplossen en observaties klein en overzichtelijk te houden, zodat ik een juiste conclusie aan mijn observaties kon verbinden én kon bekijken wat ik kon doen in mijn handelen om het kind te begeleiden.
Door observeren klein te houden en enkele keren per dag een paar minuten écht te kijken naar het kind, kun je van observeren een bewuste gewoonte maken en dit volhouden, ook op een drukke en hectische dag. Het kan zorgen voor meer rust, meer vertrouwen in jouw handelen als pedagogisch professional en een nóg betere afstemming op wat het kind echt nodig heeft.
Conclusie
Ik zie observeren dus niet als een extra taak, maar als het ware als een manier van bewust aanwezig zijn. Iets dat je stap voor stap mag ontwikkelen.
Disclaimer:
De informatie en downloads op Pedagogisch Pracht zijn bedoeld als inspiratie en professionele reflectie. Iedere situatie is anders. Gebruik de inhoud op een manier die past bij jouw organisatie, beleid en professionele verantwoordelijkheid.
Maak jouw eigen website met JouwWeb